Γλυπτά των Ζογγολόπουλου και Χουλιάρα στην Αρχαία Μεσσήνη

Πηγή:Αυγή
Ενθουσιασμένος από τη συνύπαρξη σύγχρονων έργων τέχνης στην Αρχαία Μεσσήνη, ο Πέτρος Θέμελης, ανασκαφέας επί σειρά ετών, καθηγητής και πρόεδρος της Εταιρείας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών, μιλούσε με πάθος χθες το μεσημέρι για την “κοινωνικοποίηση των αρχαίων μνημείων”.

Αφορμή της συνάντησης στο ωραίο νεοκλασικό της οδού Ψαρομηλίγκου 33, με θέα τον Κεραμεικό, στάθηκε η έκθεση έργων τέχνης του Γιώργου Ζογγολόπουλου και του Γιώργου Χουλιάρα, από τις 14 Ιουλίου έως και τις 30 Σεπτεμβρίου, στον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Μεσσήνης. Χαρακτήρισε την έκθεση “βήμα πρωτοπορίας και προόδου”, λέγοντας ότι “η συνύπαρξη είναι σημαντικό βίωμα” και αναφερόμενος στην ιστορία του τόπου, με την “ευημερούσα πόλη να δέχεται από παντού καλλιτέχνες, τους 140 χάλκινους ανδριάντες στο Ασκληπιείο, τα υπαίθρια έργα από ορείχαλκο, αλλά και τα μαρμάρινα στα ιερά, από τα οποία δεν σώζεται κανένα”.

Ο Π. Θέμελης δεν παρέλειψε να μιλήσει για το πώς “τα σύγχρονα έργα που έλειπαν από τον τόπο συνομιλούν με τον συντηρητικό χώρο” και να επισημαίνει ότι με αυτόν τον τρόπο “τα μνημεία άρχισαν να ξαναζούν”. Ωστόσο, ομολόγησε ότι υπάρχει κοινό που είναι ενθουσιώδες, αλλά και κοινό που στέκεται επικριτικά.

Η έκθεση “Ζογγολόπουλος-Χουλιάρας: Μεσσάνα - Μια γλυπτική για τον δημόσιο χώρο στην Αρχαία Μεσσήνη περιλαμβάνει έντεκα γλυπτά του Ζογγολόπουλου και έντεκα γλυπτά του Χουλιάρα, έργα μεγάλης κλίμακας και κατασκευασμένα για εξωτερικό χώρο, ανθεκτικά ως προς το υλικό τους και “δωρικά” ως προς τη σύλληψη και την εκτέλεσή τους, με αναφορές μυθολογικές και ιστορικές, συμβατές με τον χώρο αλλά και διαχρονικό συμβολισμό.

Για “γλυπτά που πατάνε πάνω σε αρχαίες πέτρες, κάτι που είναι προνόμιο” μίλησε ο Άγγελος Μωρέτης, αρχιτέκτονας και διευθυντής του Ιδρύματος Ζογγολόπουλου, που αναφέρθηκε στην εγκατάσταση λέγοντας ότι “τα γλυπτά αφουγκράζονται τον χώρο ιστορικά και αισθητικά, συνομιλώντας μαζί του, επαναπροσδιορίζοντας το τοπίο, τη δομή και τους άξονες των αρχαίων κτισμάτων, αλλά και την ίδια την ιδέα, τον συμβολισμό και τη σημασία του δημόσιου χώρου”. Έκανε λόγο επίσης για την “κοινωνικοποίηση των αρχαιολογικών χώρων”, αλλά και για το “άνοιγμα και την εξωστρέφεια” μιας τέτοιας έκθεσης σε αρχαιολογικό χώρο που μοιάζει, όπως είπε, “σαν ένα ταξίδι όπου βλέπεις καλύτερα τη δική σου πατρίδα”, καθώς, όπως διευκρίνισε, με αυτό τον τρόπο βλέπουμε διαφορετικά και τα αρχαία γλυπτά. Το πρώτο έργο της έκθεσης είναι το “χέρι” του δημιουργού, που είναι το χέρι του ίδιου του Ζογγολόπουλου.

Ο Γιώργος Χουλιάρας, γλύπτης και ομότιμος καθηγητής της ΑΣΚΤ, αναφέρθηκε στην αγάπη του στην Αρχαία Μεσσήνη, τον “πιο οργανωμένο και πλήρη χώρο της Αρχαίας Ελλάδας”, όπου πήγαινε συχνά με φοιτητές του, χαρακτηρίζοντάς τη “ιδανικό τόπο για παρέμβαση στον δημόσιο χώρο”. “Προσπαθήσαμε να τοποθετήσουμε τα σύγχρονα γλυπτά στους κοινόχρηστους ανοιχτούς χώρους, στους δρόμους, στην αγορά, σε σημεία εφαπτόμενα του Ασκληπιείου, σε ενιαίους χώρους που λειτουργούν υπό τύπον πλατείας, στην περιοχή της Παλαίστρας και την περιοχή της πρωτοχριστιανικής εκκλησίας”.

Για τα “σύγχρονα γλυπτά που συμβάλλουν με τη λιτή, αλλά καθηλωτική παρουσία τους σε έναν νέο συλλαβισμό της γεωγραφίας του χώρου, στην επαναψηλάφηση και στον αναστοχασμό των μνημείων του και της σημασίας τους” έκανε λόγο η επιμελήτρια Ίριδα Κρητικού.

Το όραμά του για την Αρχαία Μεσσήνη, με την τοποθέτηση έργων καλλιτεχνών που θα δουλέψουν επιτόπου, αφήνοντάς τα στον χώρο, θυμίζοντας τους αρχαίους ανδριάντες που λείπουν, μετέφερε στο τέλος της παρουσίασης ο Πέτρος Θέμελης, που αποκάλυψε επίσης και την πρότασή του να γίνει η Αρχαία Μεσσήνη δεύτερη έδρα της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, με παραστάσεις λυρικού ρεπερτορίου. Την τελετή των εγκαινίων, το Σάββατο 14 Ιουλίου, στις 7 μ.μ., θα πλαισιώσουν η σοπράνο Χριστίνα Γιαννακοπούλου και ο κιθαρίστας Αντώνης Κουφουδάκης.

«Οταν πρωτόρθα εδώ, δεν είχα πού να φάω και πού να κοιμηθώ»

«Οταν πρωτόρθα εδώ, δεν είχα πού να φάω και πού να κοιμηθώ»

«Οι τουρίστες δεν ζητάνε σουβλάκια. Πολιτισμό θέλουν!»

Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ

«Μόνο το πάθος με κινεί. Είμαι εθελοντής, όχι υπάλληλος, αφού δεν πληρώνομαι από κανέναν. Ετσι είμαι ελεύθερος και ανεξάρτητος» * «Τα αρχαία μνημεία δεν καταστρέφονται από παπούτσια και τακούνια. Απλώς χρειάζονται τη φροντίδα μας για τη φθορά από το χρόνο και τις καιρικές συνθήκες» * «Τα πάντα στην Αρχαία Μεσσήνη είναι έτσι δομημένα, ώστε να εκφράζουν την αντίληψη της εποχής σε σχέση με τη Δημοκρατία, την ισονομία, την ισομοιρία»

Πέτρος Θέμελης Λίγα λεπτά προτού ξεκινήσει η συνομιλία μας, ο Πέτρος Θέμελης, ο άνθρωπος που βρίσκεται πίσω από το θαύμα της Αρχαίας Μεσσήνης, ανακάλυψε μια επιγραφή. Ο αρχαιολογικός χώρος στον οποίο αφιερώθηκε 27 χρόνια αμισθί, μετατρέποντάς τον από outsider σε υπέρλαμπρο αστέρα, βάζοντας, όπως μας αποκαλύπτει, ακόμα και λεφτά από την τσέπη του, τον ανταμείβει καθημερινά.
Δεν θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη δικαίωση των κόπων τόσων χρόνων από τα σημερινά «θυρανοίξια» του Αρχαίου Θεάτρου της Αρχαίας Μεσσήνης. Επειτα από 17 αιώνες, αποκτά ξανά φωνή, για το sold out γκαλά όπερας της ΚΟΑ, με αρχιμουσικό τον Βασίλη Χριστόπουλο και σολίστ τους Τσέλια Κοστέα και Δημήτρη Πλατανιά (στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου). Ενα κορυφαίο πολιτισμικό γεγονός, που έχει κινητοποιήσει όχι μόνο τη μεσσηνιακή κοινωνία και την ελληνική επικράτεια, αλλά ακόμη και κοινό από το εξωτερικό. Ενδέχεται να παραστεί και ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς.
«Σήμερα δεν μπορούμε να είμαστε αρχαιολόγοι που απλώς σκάβουμε. Πρέπει να είμαστε κοντά στις σύγχρονες κοινωνικές απαιτήσεις», υποστηρίζει ο Πέτρος Θέμελης, αρχαιολόγος που κόντρα στο ρεύμα δηλώνει φανατικά «υπέρ της χρήσης των μνημείων». «Αυτό είναι το μοναδικό μέλλον τους». Δεν λείπουν τα εμπόδια. «Οι τοπικοί άρχοντες, ερήμην εμού και των υπολοίπων, καλούν στον αρχαιολογικό χώρο τραγουδιστάδες... Το σκυλάδικο όμως θέλει κλειστό χώρο και όχι ανοικτό και δη αρχαιολογικό», λέει συγχυσμένος. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο θέλει πάση θυσία να ιδρύσει έναν ανεξάρτητο φορέα, όπως το Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου, ο οποίος θα ελέγχει τις δραστηριότητές του. «Γιατί η Αρχαία Μεσσήνη ζωντάνεψε για τα καλά και θα παραμείνει ζωντανή στο εξής αιωνίως. Κι αν ψάχνουμε ένα brand name να της δώσουμε, η Αρχαία Μεσσήνη πρέπει να είναι η πόλη των νέων!»
- Πώς αισθάνεστε που το αρχαίο θέατρο ξαναζωντανεύει ύστερα από 17 αιώνες σιωπής;
«Δεν μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη ικανοποίηση από ένα μνημείο που αποκαθίσταται, αναγεννάται, αποκτά ξανά τη χαμένη του μορφή. Γιατί οι στόχοι μας είναι να κάνουμε την πόλη αυτή να ξαναζήσει».
«Να ζωντανέψουν»
- Με ποιο τρόπο;
«Ενα ένα όλα τα μνημεία, όχι μόνο το θέατρο, το στάδιο και το εκκλησιαστήριο, αλλά και η αγορά και το ασκληπιείο, να ζωντανέψουν. Διότι υπάρχει πια ένα παγκόσμιο ενδιαφέρον για την Αρχαία Μεσσήνη. Συντελέστηκε ξαφνικά μια έκρηξη πέρσι, που φέτος κορυφώθηκε. Τη βλέπουμε καταρχήν στην επισκεψιμότητα. Στο χώρο συναντάς ακόμα και προσκοπάκια από την Ελβετία! Θέλουμε να δώσουμε ζωή στο χώρο όχι μόνο με θεάματα και ακροάματα, αλλά και με πανηγύρια εμπορικά στην Αγορά ή εκθέσεις μοντέρνας γλυπτικής και ζωγραφικής. Διοργανώνοντας και φεστιβάλ με νέα θεατρικά έργα. Ολο το χρόνο πρέπει να γίνεται κάτι εδώ μέσα. Και συζητήσεις. Ενας αρχαιολογικός χώρος πρέπει να μπαίνει μέσα στη ζωή και την καθημερινότητά μας, στεγάζοντας ξανά αυτά που στέγαζε στην αρχαιότητα: ιδέες, πολιτική, τέχνη και, κυρίως, έμπνευση. Νέα έμπνευση».
- Υπάρχουν υπέρ, υπάρχουν όμως και κατά στην επανάχρηση των αρχαιολογικών χώρων. Ποια επικρατούν;
«Τα υπέρ είναι σημαντικότερα. Οταν πρωτόρθα εδώ, δεν είχα πού να φάω, δεν είχα πού να κοιμηθώ. Τώρα υπάρχουν τα πάντα, ξενοδοχεία, καλό φαγητό. Πουλάνε ακόμα και τη θέα. Ζωντάνεψε ο τόπος. Αυτό δεν είναι υπέρ; Στα κατά είναι η φθορά των μνημείων, η οποία όμως οφείλεται στο χρόνο, στις καιρικές συνθήκες και όχι σε επεμβάσεις του σύγχρονου ανθρώπου. Αλλωστε, αυτή η πέτρα, ο ασβεστόλιθος, είναι τρομερά ανθεκτική, πιο σκληρή και από το μάρμαρο. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεται τη φροντίδα μας, κάθε τρία χρόνια, με καθαρισμούς και συντήρηση. Αλλά δεν είναι οι άνθρωποι που τα καταστρέφουνε τα μνημεία, με τα παπούτσια και τα μυτερά τακούνια. Αυτό είναι υπερβολή».
- Η λαχτάρα των σύγχρονων κοινωνιών για τα αρχαία θέατρα, το γεγονός ότι κι ο τελευταίος θίασος της επικράτειας και τραγουδιστής θέλουν να εμφανιστούν σε ένα αρχαίο μνημείο, πού οφείλεται;
«Βαραίνει η παράδοση. Το αρχαίο θέατρο έχει στεγάσει την τέχνη, την πολιτική. Αυτό γοητεύει και τραβάει. Ομως και μια ανοικτή αγκαλιά αρχαία στο ύπαιθρο, που γεμίζει από ένα πολύχρωμο πλήθος, είναι κάτι πολύ διαφορετικό από μια κλειστή αίθουσα, ακόμη και του καλύτερου λουξ κινηματογράφου».
- Στις καλές εποχές το θέατρο φιλοξενούσε 12.000 θεατές. Σήμερα;
«Μόνο 2.000, αλλά θα φτάσουμε μέχρι και τις 5.000. Νομίζω είναι υπεραρκετό. Δεν μπορούμε να βάλουμε καινούργια μάρμαρα. Δεν θα την κάνουμε την Αρχαία Μεσσήνη Καλλιμάρμαρο ή Ηρώδειο. Εχουμε αυθεντικό υλικό που θα αξιοποιηθεί. Μέχρι εκεί».
Οι μεταλλοκυνηγοί
- Ο μεγαλύτερος εχθρός του συγκεκριμένου θεάτρου τελικά ποιος ήταν;
«Οι άνθρωποι. Ξήλωναν τις πέτρες, τις κάνανε ασβέστη και παίρνανε τα μέταλλα και τα μολύβια. Ηταν οι γνωστοί μεταλλοκυνηγοί σε μια περίοδο ένδειας, σκοτεινή. Ακριβώς όπως και σήμερα, που κυνηγάνε οι άνθρωποι τα μέταλλα για να τα πουλήσουνε, έτσι συνέβαινε και τότε».
- Σε ποιους αιώνες αναφέρεστε;
«Στον 7ο, τον 8ο, τον 9ο αιώνα μ.Χ. Ο χριστιανικός μεσαίωνας έφερε την καταστροφή και όχι οι πλημμύρες και οι βάρβαροι. Αυτό είναι μύθος. Οι κάτοικοι της περιοχής γκρέμιζαν τα μνημεία και παίρνανε τα σίδερα. Ο σεισμός δεν ενδιαφέρεται για τα σίδερα. Είναι δυνατόν οι βάρβαροι να καθίσουνε να γκρεμίσουν τα μνημεία; Αυτοί έκαναν ένα πλιάτσικο και φεύγανε».
- Ποιες φωνές και ποιοι λόγοι αντήχησαν στο θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης;
«Οι εκδηλώσεις που λάμβαναν χώρα εδώ ήταν πολιτικού χαρακτήρα και πανηγύρια για τοπικές θεότητες. Παίζονταν δρώμενα σε σχέση με τους τοπικούς μύθους και θεούς».
- Δεν παίχτηκε αρχαίο δράμα στην Αρχαία Μεσσήνη;
«Δεν έχουμε μαρτυρίες που να το αναφέρουν. Ισως να παίζονταν απλά δράματα, τοπικής χρήσης».
- Το τεράστιο μέγεθος του θεάτρου τι υποδηλώνει;
«Οτι ερχόταν κόσμος από όλη τη Μεσσηνία. Οι κάτοικοι της πόλης δεν φτάνανε, μαζί με τα παιδιά και τις γυναίκες, τις 10 χιλιάδες. Δεν γέμιζες, δηλαδή, αυτό το θέατρο με τοπικό πληθυσμό, αλλά με συγκεντρώσεις παμμεσσηνιακές, όπως γίνεται με το πανηγύρι της Παναγίας στις 15 Αυγούστου, για το οποίο συρρέουν χιλιάδες άνθρωποι απ' όλη την Πελοπόννησο. Ετσι γινόταν και στο παρελθόν. Τα δρώμενα που σας περιγράφω λάμβαναν χώρα σ' αυτά τα θέατρα από τον 3ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 3ο μ.Χ.».
Ο Φίλιππος Ε'
- Στο θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης ποιοι πολιτικοί και ηγεμόνες είχαν μιλήσει;
«Ξέρουμε από πηγές ότι ακόμα και ο βασιλιάς της Μακεδονίας, ο Φίλιππος Ε', έκανε μια συζήτηση με τον Αρατο, το στρατηγό της Αχαϊκής Συμπολιτείας το 214 π.Χ., παρουσία κοινού. Εχουμε επίσης επιγραφές σύμφωνα με τις οποίες ένας άρχων συγκέντρωσε στο θέατρο τους πολίτες ζητώντας να συμβάλουν οικονομικά ώστε να επισκευαστούν κτήρια. Καταλαβαίνετε τι θα πει πολιτική και κοινωνική ενότητα εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Κάτι που σήμερα δεν υφίσταται. Εδώ εργαζόμαστε χωρίς να μας πληρώνουν, και οι πέριξ, που έχουν ευεργετηθεί, διαδίδουν ότι αγοράζω κτήματα για να πλουτίσω! Εγώ ξοδεύω από την περιουσία μου για την Αρχαία Μεσσήνη. Δεν με πληρώνει κανένας. Το ξέρετε αυτό; Είμαι εθελοντής εγώ. Είναι μια τρέλα. Τόσα χρόνια ούτε οδοιπορικά παίρνω ούτε τίποτα. Κι όταν έχουν ανάγκη οι άνθρωποι που εργάζονται στο χώρο, τους δανείζω και λεφτά».
- Το πάθος σάς κινεί;
«Μόνο το πάθος. Αυτό είναι και το κίνητρό μου. Και είμαι εθελοντής, δεν είμαι υπάλληλος, αφού δεν πληρώνομαι από κανέναν. Αυτό έχει μεγάλα καλά. Αν πληρωνόμουν, δεν θα ήμουνα ούτε ελεύθερος ούτε ανεξάρτητος. Και σίγουρα δεν θα μπορούσα να κάνω αυτό το έργο αν ήθελα να βγάλω λεφτά. Αλλά είναι εξωφρενικό άνθρωποι που ευεργετούνται να συμπεριφέρονται με τέτοια μικρότητα και αθλιότητα!»
- Πρακτικά σάς δυσχεραίνει αυτό σε κάτι;
«Πουθενά. Ακόμα όμως και οι πολιτικοί, οι ηλίθιοι πολιτικοί, συμπλέουν με τέτοιους γελοίους ανθρώπους γιατί πιστεύουν ότι είναι ψηφοφόροι τους. Δηλαδή, πώς θα διορθωθεί αυτή η κοινωνία αν δεν αλλάξουμε εμείς οι ίδιοι και οι νοοτροπίες μας; Εγώ μπορώ να κάνω τη δουλειά μου μέσα σε ένα παράδεισο κλειστό. Αλλά αυτό είναι το ζητούμενο;»
Οι υπουργοί
- Στα 27 χρόνια που εργάζεστε στην Αρχαία Μεσσήνη, από το υπουργείο έχουν παρελάσει ουκ ολίγοι υπουργοί Πολιτισμού. Ποια ήταν η σχέση σας μαζί τους;
«Ελάχιστοι υπουργοί Πολιτισμού κατάλαβαν πραγματικά τι θα πει πολιτισμός. Κανένας δεν ενδιαφέρθηκε πραγματικά για τον πολιτισμό. Ισως κάποτε καταλάβουν ότι ο πολιτισμός φέρνει και χρήμα. Υπάρχει τουρισμός χωρίς τον πολιτισμό; Τι ζητάνε σήμερα οι τουρίστες; Σουβλάκια; Πού ζούμε! Πολιτισμό ζητάνε».
- Ο Νεοέλληνας έχει ανακτήσει εν μέρει τη σχέση του με τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία;
«Χρειάζεται παιδεία από το σχολείο. Οι μεσσηνιακές κοινωνίες είναι απαίδευτες. Τι να περιμένεις; Το χρήμα κυνηγούσαν όλα αυτά τα χρόνια. Το χρήμα έχουνε Θεό».
- Εχετε ανασκάψει απ' τη Βεργίνα και την Ολυμπία μέχρι τους Δελφούς και την Ελεύθερνα. Τι είναι αυτό που σας αιχμαλώτισε στην Αρχαία Μεσσήνη ώστε να γίνει πάθος σας;
«Η Αρχαία Μεσσήνη είναι μια αρχαία πόλη η οποία βγαίνει σιγά σιγά ολόκληρη στο φως και κάθε μέρα μάς επιφυλάσσει νέες εκπλήξεις. Τώρα που ανέβαινα για να μιλήσουμε, βρήκα μια επιγραφή. Ε, αυτό δεν είναι κάτι που σε τραβάει να συνεχίσεις να εργάζεσαι με πάθος;»
- Πόσες εποχές συναντώνται μέσα από τα ευρήματα που έχετε φέρει στο φως;
«Ολες! Η πόλις αυτή ιδρύθηκε το 369 π.Χ. με ένα πρόγραμμα μοντέρνας πολεοδομίας και οχυρωματικής. Τα πάντα είναι έτσι δομημένα, ώστε να εκφράζουν την αντίληψη της εποχής σε σχέση με τη Δημοκρατία, την ισονομία, την ισομοιρία. Ολοι οι πολίτες είχαν ίδια πρόσβαση στο κέντρο, που είναι μεγαλειώδες, μια αγορά 40 στρέμματα. Μόνο η στοά της είναι 200 μέτρα μήκος. Μεγέθη που δείχνουν μια κοινωνία η οποία ναι μεν ήθελε προς τα έξω να επιδειχθεί, αλλά συγχρόνως επιθυμούσε όλοι οι πολίτες της να μετέχουν στα κοινά και να έχουν τα ίδια σπίτια. Ολοι, πλούσιοι και φτωχοί!»
Τα μέτωπα
- Ποια ανασκαφικά μέτωπα παραμένουν ανοικτά;
«Στην Αγορά έχουμε εκκρεμότητες μεγάλες, κι εκεί χρειαζόμαστε χρήματα. Το ΕΣΠΑ μάς ενισχύει, παρά τις καθυστερήσεις. Διότι συχνά αγανακτώ που, λόγω αυτών των καθυστερήσεων, δεν έχουν τα μέσα να έρθουν οι εργάτες από τα χωριά τους. Με το 5ο ΕΣΠΑ θα υπάρχει δραστηριότητα κι εργασία στην Αρχαία Μεσσήνη μέχρι το 2020. Αυτό είναι αισιόδοξο. Ο κυρίως αρχαιολογικός χώρος είναι 350 με 400 στρέμματα. Στο μέλλον θα έχουμε ακόμα καλύτερη εικόνα του. Η Μεσσήνη ζει μια ένδοξη περίοδο στο παρόν, την οποία θα ζει αιώνια πλέον. Ελεγα αστειευόμενος σε φίλους ότι "παίρνουν την εκδίκησή τους οι Μεσσήνιοι από τους Σπαρτιάτες που τους είχαν κατακτήσει 300 τόσα χρόνια". Τη μεγαλοσύνη της πόλης αυτής τώρα την καταλαβαίνουμε. Εζησε μεγάλη ακμή τον 3ο και 2ο αιώνα π.Χ. και αργότερα στα χρόνια της ρωμαϊκής κατάκτησης, αφού είχε το προνόμιο της αυτοδιοίκησης. Η Pax Romana ανέβασε την πόλη πολιτιστικά και οικονομικά».
- Μεταξύ των οδηγών σας στην εξιχνίαση της ζωής της πόλης είχατε και τον Παυσανία;
«Μόνο τις ανασκαφές. Ο Παυσανίας ήταν πολύ παράξενος. Με επιλεκτική μνήμη. Κατέγραφε μόνο τα μνημεία και τα έργα τέχνης αδιαφορώντας ακόμα και για το χριστιανισμό, που τότε μεσουρανούσε - ήταν παγανιστής φανατικός. Δεν ασχολήθηκε καθόλου με τα καθημερινά προβλήματα, τα οποία λύνει η ανασκαφή, η μελέτη του περιβάλλοντος, τα οστά των ζώων, τα κατάλοιπα των σπόρων».
- Τη ζωή της πόλης πώς θα την περιγράφατε;
«Αγροτική. Είχε μια ενδοχώρα εύφορη η Αρχαία Μεσσήνη και ταυτόχρονα εμπόριο θαλάσσης υπερπόντιο κυρίως με τη Δύση, την Ιταλία. Στη Δύση, στην Αδριατική βλέπει. Εισήγε πολλά στάρια από την Ιταλία και τη Ρωσία».
- Σκοπεύετε να ασχολείστε με την Αρχαία Μεσσήνη μέχρι τέλους;
«Μέχρι του τέλους του δικού μου. Οσο αντέχω, δεν πρόκειται να σταματήσω. Είναι η ζωή μου».

Ενα θέατρο ξαναγεμίζει θεατές μετά από 2.300 χρόνια

Η αρχαία Μεσσήνη το Σάββατο 3 Αυγούστου έχει μεγάλη γιορτή

Ενα θέατρο ξαναγεμίζει θεατές μετά από 2.300 χρόνια

  http://www.efsyn.gr/wp-content/uploads/2013/07/getFile-1510.jpg    

Το Φεστιβάλ Αθηνών έφτασε μέχρι τη Μεσσηνία για μια εκδήλωση sold out από καιρό. Εκεί όπου ο θαυματουργός αρχαιολόγος Πέτρος Θέμελης, λατρεμένος των ντόπιων, δεν ανέσκαψε μόνο και ανέδειξε μια ολόκληρη αρχαία πόλη αλλά αναστήλωσε και το θέατρό της. Ενα γκαλά όπερας θα το ξαναζωντανέψει. Και έπεται συνέχεια. Γιατί, όπως πιστεύει ο κ. Θέμελης, «τα μνημεία πρέπει να μπαίνουν στην καθημερινότητα των ανθρώπων»

Της Βασιλικής Τζεβελέκου

Τα εγκαίνια του αναστηλωμένου Αρχαίου Θεάτρου της Μεσσήνης το Σάββατο 3 Αυγούστου είναι γεγονός διεθνούς επιπέδου. Επειτα από 2.300 χρόνια σιωπής λειτουργεί εκ νέου ένα θέατρο που βγήκε στην επιφάνεια πόντο πόντο χάρη στις συστηματικές ανασκαφικές έρευνες στην αρχαία Μεσσήνη, την καλύτερα σωζόμενη πόλη της ελληνιστικής εποχής. Ο σύγχρονος επισκέπτης μπορεί σήμερα να περιηγηθεί σε όλα τα δημόσια και ιερά οικοδομήματα της πόλης, τα οποία είδε και περιέγραψε ο Παυσανίας όταν την επισκέφθηκε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αντωνίνου του Ευσεβούς (155-160 μ.X.).

Η λειτουργία του θεάτρου είναι γεγονός φορτισμένο συναισθηματικά για όλους τους Ελληνες και ιδιαίτερα για τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής, που έσπευσαν να εξασφαλίσουν εισιτήριο κάνοντας sold out την εκδήλωση εδώ και πολύ καιρό. Ελκει, όμως, και το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Με τη νέα χρήση του το αρχαίο θέατρο θα αποκτήσει μια δεύτερη ζωή.

Λειτούργησε αδιάκοπα για 600 χρόνια (από το 300 π.Χ. έως το 600 μ.Χ.), φιλοξενώντας πολιτιστικές και πολιτικές εκδηλώσεις, για να περάσει στη συνέχεια στην παρακμή, οπότε κι εγκαταλείφθηκε. «Μέσα από το χώμα ξεθάφτηκε μια διαλυμένη πόλη την οποία αναστηλώσαμε. Γεννήθηκε ξανά από το μηδέν κι ακόμα δεν έχει τελειώσει η ανασκαφική έρευνα. Η Μεσσήνη δεν έχει το παγιωμένο ύφος μιας ανασκαφής που ξεκίνησε πριν από 150 – 200 χρόνια, όπως της Ολυμπίας ή των Δελφών. Η αρχαία Μεσσήνη είναι μια νεαρή κοπέλα μόλις 26 ετών με τη γοητεία των νιάτων της, δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η ομορφιά της. Το στοιχείο τού γίγνεσθαι είναι που τη χαρακτηρίζει», μας λέει ο καθηγητής αρχαιολογίας Πέτρος Θέμελης που επί 26 συναπτά έτη είναι η ψυχή των ανασκαφικών εργασιών.

Εκτός της εκτίμησης της πανεπιστημιακής κοινότητας, ο Πέτρος Θέμελης χαίρει σεβασμού και αγάπης από την τοπική κοινωνία. Είναι για τη Μεσσηνία κανονικός σταρ. Και δικαιολογημένα. Επί των ημερών του οι ανασκαφές και οι αποκαταστάσεις της αρχαίας Μεσσήνης συνεχίστηκαν με ταχύτατους ρυθμούς φέρνοντας στο φως μια ολόκληρη πολιτεία. «Ενας απλός άνθρωπος είμαι, που αγαπάει τη δουλειά του και ικανοποιείται από αυτό που κάνει. Με κρατάει ζωντανό, με γεμίζει. Τώρα, αν το έργο που δημιουργώ έχει πανελλήνια και παγκόσμια απήχηση, η χαρά μου είναι ακόμα μεγαλύτερη», μας λέει με ταπεινότητα και πλατύ χαμόγελο.

«Οι εργασίες στο θέατρο θα συνεχιστούν φυσικά και μετά την εκδήλωση των εγκαινίων. Εχουμε ήδη διαμορφώσει δέκα σειρές αυθεντικών καθισμάτων, αρκετές για 1.500 ανθρώπους. Ειδικά για την εκδήλωση θα διαμορφώσουμε τα χωμάτινα διαζώματα με ξύλινες καρέκλες, χωρητικότητας άνω των 200 ατόμων», λέει. Και εξηγεί: «Τα καθίσματα διαμορφώθηκαν από τα αυθεντικά. Παρότι οι χριστιανοί έκαναν ασβέστη τα αγάλματα και αποδόμησαν τα αρχαία κτίσματα για να χτίσουν εκκλησίες, άφησαν και για εμάς ουκ ολίγα. Για παράδειγμα, πήραν τα σκαλιά ή τις πλάκες των διαδρόμων, που ήταν εύκολο να μεταφερθούν, όχι όμως και τα μεγάλα συμπαγή στοιχεία. Περίπου 2.000 εδώλια από αυτά τα βρήκαμε, τα μετακινήσαμε στον αγρό, τα μελετήσαμε και τα επανατοποθετήσαμε. Μου αρέσουν αυτά τα διαλυμένα μνημεία. Τα ξαναφτιάχνουμε από το μηδέν. Είναι διάσπαρτες πέτρες που παίρνουν μορφή. Ετσι αναπλάθεται όλη η Μεσσήνη».

Ο Πέτρος Θέμελης παρέλαβε τη σκυτάλη από τους αρχαιολόγους προκατόχους του το 1986, οπότε το Συμβούλιο της Αρχαιολογικής Εταιρείας τού ανέθεσε τη διεύθυνση των ανασκαφών της αρχαίας Μεσσήνης. Και συνεχίζει ακάθεκτος. Στόχος των εργασιών, που θα συνεχιστούν μετά τα εγκαίνια, είναι να δημιουργηθούν 15 σειρές καθισμάτων στο θέατρο.

Το έργο της ανασκαφής στο αρχαίο θέατρο έχει διαρκέσει περισσότερα από 20 χρόνια. Χρηματοδοτήθηκε από το Β΄ και το Γ΄ ΚΠΣ και από το Ιδρυμα «Σταύρος Νιάρχος», που είναι πλέον ο μέγας χορηγός του έχοντας καταβάλει τα τελευταία τρία χρόνια 1,2 εκατομμύρια ευρώ.

«Η ανταμοιβή μας είναι η αγάπη του κόσμου που επισκέπτεται την αρχαία Μεσσήνη. Το ζητούμενο είναι τα μνημεία να μπουν στην καθημερινότητα των ανθρώπων, όχι να βάλουμε φράχτες για να τα προστατέψουμε. Εχουμε λάβει όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε το θέατρο να είναι ασφαλές. Οι μεγαλύτερες φθορές δημιουργούνται από τον χρόνο κι όχι από την ανθρώπινη παρουσία. Μια-δυο φορές τον χρόνο δεν είναι πρόβλημα να γίνονται εκδηλώσεις. Εξάλλου η λειτουργία του θεάτρου είναι το ζητούμενο. Να του δώσουμε χρήση στη σημερινή εποχή και να μείνει αιώνια πλέον. Ελπίζουμε ότι η δεύτερη ζωή του θα κρατήσει πολύ περισσότερο από την πρώτη, που ήταν 600 χρόνια». Αυτή είναι η απάντηση του καθηγητή Πέτρου Θέμελη όταν τον ρωτάμε αν φοβάται τη φθορά που μπορεί να προκαλέσει η ανθρώπινη παρουσία στο θέατρο.

Οσο για τα προσωπικά του συναισθήματα, «οι δυσκολίες της καθημερινότητας μάς απομακρύνουν από τις έντονες συγκινήσεις. Ωστόσο, η χαρά είναι μεγάλη που θα μαζευτεί πάλι κόσμος σ’ αυτό το σημείο. Νομίζω ότι θα συγκινηθώ όταν έρθει η στιγμή να δω το κοινό να καταλαμβάνει τις θέσεις του».

Αμέσως μετά την ολοκλήρωση του θεάτρου, θα ακολουθήσουν οι εργασίες αναστήλωσης της Στοάς της Αγοράς, κολοσσιαίο έργο μήκους 200 μέτρων, το οποίο θα κλείσει με τον καλύτερο τρόπο το βορινό τμήμα της Αρχαίας Μεσσήνης. Να σημειώσουμε, τέλος, ότι το τελευταίο διάστημα υπάρχει έκρηξη επισκεψιμότητας στον αρχαιολογικό χώρο όχι μόνον από τουριστικά γκρουπ, αλλά και από σχολεία όλης της χώρας που γνωρίζουν την καινούργια «Κόρη»–Πόλη, ένα κόσμημα της χώρας.

v.tzevelekou@efsyn.gr

………………………………………………………………………………………….

Μια αρχαία πόλη ζωντανή στο σήμερα


H αρχαία πρωτεύουσα της Μεσσηνίας οικοδομήθηκε το 369 π.Χ. από τον Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα, ως πόλη δυνατή και μεγάλη, αντιπροσωπευτική του έθνους των Mεσσηνίων, αντίπαλον δέος της Σπάρτης. Δεν έχει καταστραφεί ή καλυφθεί από σύγχρονη πόλη και βρίσκεται σε ένα καταπράσινο μεσογειακό φυσικό περιβάλλον.

Περιλαμβάνει ιερά και δημόσια οικοδομήματα, οχυρώσεις επιβλητικές, κατοικίες και ταφικά μνημεία.

Ο επισκέπτης του αρχαιολογικού χώρου της Μεσσήνης αντικρίζει σήμερα: τις επιβλητικές οχυρώσεις με τους πύργους και τη φημισμένη Αρκαδική Πύλη, το Θέατρο, το ιερό του Σάραπη και της Ισιδας, την αγορά με την Κρήνη Aρσινόη, τους ναούς της Δήμητρας και των Διοσκούρων, τον ναό της θεοποιημένης πρώτης βασίλισσας της χώρας Μεσσάνας, το υπόγειο Θησαυροφυλάκιο της πόλης, το Aσκληπιείο, το Iεροθύσιο, το Στάδιο και το Γυμνάσιο, με ιερά και αγάλματα του Hρακλή, του Θησέα και του Eρμή, έργα των Αλεξανδρινών καλλιτεχνών (στο τοπικό Μουσείο), το Μαυσωλείο της οικογένειας των Σαιθιδών, το ιερό της Λιμνάτιδας, της Ειλειθυίας και των Κουρητών στην πλαγιά της Ιθώμης και το ιερό του Iθωμάτα Δία στην κορφή της.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Πέτρος Θέμελης συνέχισε τις ανασκαφές του Θεμιστοκλή Σοφούλη (1895), του Γεώργιου Οικονόμου (1909 και 1925) και του Αναστάσιου Ορλάνδου (1957-1975).

………………………………………………………………………………….

→Το «Διάζωμα» του Μπένου στο πλευρό του Θέμελη

«Η Μεσσήνη θεωρείται η καλύτερα σωζόμενη πόλη της ελληνιστικής περιόδου. Το θέατρο ήταν κυριολεκτικά συντετριμμένο, μια άμορφη μάζα ερειπίων κι από επάνω του περνούσε αγροτικός δρόμος. Χάρη στον Πέτρο Θέμελη ξαναπαίρνει ζωή», μας λέει ο πρώην υπουργός Πολιτισμού, που τα τελευταία χρόνια έχει βάλει σκοπό της ζωής του την ανάδειξη εγκαταλειμμένων αρχαίων θεάτρων σε όλη τη χώρα. «Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Π. Θέμελης εφαρμόζει στρατηγική αποκατάστασης της γεωμετρίας του θεάτρου. Εχει βάλει 10 σειρές εδωλίων και συνεχίζει. Το “Διάζωμα” παίζει ρόλο υποκινητικό δίπλα στον καθηγητή για να γνωρίσει ο κόσμος τη δουλειά του και την αξία του αρχαιολογικού χώρου».

Ανοίγει το θέατρο της Μεσσήνης και μας περιμένει

Ανοίγει το θέατρο της Μεσσήνης και μας περιμένει

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Θυρανοίξια αρχαίου θεάτρου στην εποχή μας; Ενα τέτοιο γεγονός μόνο με κλασική μουσική μπορεί να γιορταστεί. Ετσι σκέφθηκε ο Πέτρος Θέμελης, ο άνθρωπος στον οποίο οφείλεται η αποκάλυψη του αρχαίου θεάτρου της Μεσσήνης το οποίο μέχρι πρότινος ήταν θαμμένο κάτω από πέτρες και χώματα.

«Μόνο κάτι πεζούλες φαίνονταν και γύρω απλωνόταν ένας ελαιώνας», όπως λέει ο ομ. καθηγητής Αρχαιολογίας για την εικόνα που έβλεπε μόλις προ ολίγων ετών. Γι' αυτό επέλεξε να το παραδώσει στο κοινό με μία συναυλία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών που θα δοθεί 3 Αυγούστου και οργανωτικό φορέα το Ελληνικό Φεστιβάλ. Τα εισιτήρια, βέβαια, έχουν από καιρό εξαντληθεί, καθώς είναι πολλοί αυτοί που θέλουν να πουν στα παιδιά τους «ήμουν κι εγώ εκεί» όταν ξαναλειτούργησε το θέατρο της Μεσσήνης έπειτα από 1.700 χρόνια σιωπής.

Πριν από μία δεκαετία ο Π. Θέμελης είχε ως μόνο οδηγό για την ανεύρεση του θεάτρου μία μνεία του Παυσανία κι αυτή έμμεση. Ο αρχαίος περιηγητής έγραφε: «Κοντά στο θέατρο υπάρχει ιερό του Σαράπιδος και της Ισιδος». Ηξερε επίσης από μια επιγραφή ότι το Θέατρο της Μεσσήνης χρησιμοποιούνταν όχι μόνο για παραστάσεις αλλά και για μαζικές συγκεντρώσεις πολιτικού χαρακτήρα. Μέσα στο Θέατρο της Μεσσήνης «έλαβε χώρα η συνάντηση Φιλίππου Ε' της Μακεδονίας και του Αράτου του Σικυωνίου το 214 π.Χ., μία μέρα μετά τη λαϊκή εξέγερση και τη σφαγή των αξιωματούχων της πόλης και διακοσίων εύπορων Μεσσήνιων πολιτών». Επίσης, στο Θέατρο συγκεντρώθηκαν πολλοί κάτοικοι της Μεσσήνης «απαιτώντας να μεταφερθεί εκεί σε κοινή θέα ο περίφημος και υπερήλιξ ήδη στρατηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας Φιλοποίμην ο Μεγαλοπολίτης, που είχε αιχμαλωτιστεί το 183 π.Χ. σε νικηφόρο για τους Μεσσηνίους μάχη με επικεφαλής τον Μεσσήνιο στρατηγό Δεινοκράτη».

Ετσι όσοι τυχεροί βρεθούν στο γκαλά όπερας της ΚΟΑ, όπου θα ακουστεί πρώτη φορά έπειτα από αιώνες ανθρώπινη φωνή (θα τραγουδήσουν δύο διεθνούς φήμης καλλιτέχνες, η Τσέλια Κοστέα και ο Δημήτρης Πλατανιάς), θα δουν αναστηλωμένες τις δέκα πρώτες σειρές στο κοίλο του θεάτρου με υλικό εξ ολοκλήρου αυθεντικό, ενώ το μνημείο αναμένεται στο προσεχές διάστημα να αποκτήσει άλλες πέντε σειρές ανεβάζοντας τη χωρητικότητά του από 1.500 θέσεις που είναι σήμερα σε 2.000. Για την παράσταση θα επιστρατευτούν και καρέκλες για το πάνω διάζωμα, όπου λείπουν τα εδώλια. Ο στόχος είναι η επέμβαση (που έγινε με χορηγία του Ιδρύματος Νιάρχου, ύψους 1.200.000 ευρώ) να συνεχιστεί, όσο τουλάχιστον το επιτρέπει το υπάρχον αρχαίο υλικό που έχει βρεθεί και ταξινομηθεί για να χρησιμοποιηθεί, όπως μας είπε ο κ. Θέμελης. Ετσι, ασφαλώς, θα μεγαλώσει το θέατρο αλλά δεν θα φθάσει ποτέ να φιλοξενεί 12.000 θεατές, όπως όταν κατασκευάστηκε τον 3ο αι. π.Χ. έως την καταστροφή του τον 3ο αι. μ.Χ. (λειτούργησε συνολικά 600 χρόνια). Αναφέρεται πως Βυζαντινοί κάτοικοι της περιοχής αποξήλωσαν πολλά από τα καθίσματα του μνημείου για να τα χρησιμοποιήσουν ως οικοδομικό υλικό σε ναούς και κατοικίες.

Στην αρχαία Μεσσήνη δεν είναι το μόνο μνημείο που χρησιμοποιείται για εκδηλώσεις. Υπάρχει το τεράστιο αναστηλωμένο Στάδιο που έχει δοθεί για συναυλίες με έργα Χατζιδάκη και Θεοδωράκη, το Εκκλησιαστήριο που είναι μια θεατρική κατασκευή με κοίλο εγγεγραμμένο σε ορθογώνιο κέλυφος και κυκλική ορχήστρα που έχει συγκερντρώσει χιλιάδες θεατές (φέτος για την παράσταση της «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη), όπως και το Βουλευτήριο που αποτελούσε κατ' εξοχήν χώρο συγκέντρωσης συνέδρων-αντιπροσώπων των πόλεων της αυτόνομης και ομόσπονδης Μεσσηνίας. Επειδή το αρχαίο θέατρο πρόκειται να χρησιμοποιείται, τον κ. Θέμελη τον απασχολεί η μελλοντική διαχείρισή του όπως και όλων των υπόλοιπων χώρων της Μεσσήνης. «Πρέπει να κάνουμε έναν φορέα. Αυτό είναι κάτι που προσπαθούμε να κάνουμε με τον Σταύρο Μπένο και το "Διάζωμα", το δήμο και την αρμόδια ΛΗ' Εφορεία Αρχαιοτήτων της περιοχής». Γιατί πάντα υπάρχουν πιέσεις για τη φιλοξενία εκδηλώσεων που δεν συνάδουν με τα μνημεία και γιατί ο κίνδυνος καταστροφής τους από ετερόκλιτα πλήθη που μπορεί να συρρεύσουν είναι πάντα ορατός.