Ασύλητος Τάφος στη Νεμέα

Έναν ασύλητο θαλαμοειδή τάφο της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου, από τους μεγαλύτερους που έχουν έως τώρα έρθει στο φως στο νεκροταφείο των Αηδονιών Νεμέας, αποκάλυψε η φετινή ανασκαφή. Ο τάφος διακρίνεται για τον σύντομο αλλά ιδιαίτερα φαρδύ δρόμο, την είσοδο και τον κυκλικής κάτοψης θάλαμο, με διαστάσεις που κατά τόπους πλησιάζουν και σε άλλους ξεπερνούν τα έξι μέτρα.
Στο δάπεδο ανασκάφτηκαν τέσσερις μεγάλοι λάκκοι, καλυμμένοι με μεγάλες πέτρινες πλάκες, στους οποίους ερευνήθηκαν παλαιότερες ταφές, που συνοδεύονταν από πήλινα επιτραπέζια και αποθηκευτικά αγγεία, ορισμένα εκ των οποίων μνημειώδη. Βρέθηκε ένα σύνολο από πιθαμφορείς “ανακτορικού ρυθμού” με συμβολική διακόσμηση, εμπνευσμένη από τον φυτικό και τον θαλάσσιο κόσμο, χάλκινα μαχαίρια, εγχειρίδια και ξίφη καθώς και πολυάριθμες αιχμές βελών από χαλκό, οψιανό και πυριτόλιθο. Περισυνελέγησαν επίσης κοσμήματα, χάντρες περιδεραίων από ποικίλες πρώτες ύλες, περόνες και άλλα αντικείμενα γοήτρου, όπως σφραγιδόλιθοι.
Η χρήση του μνημείου συνεχιζόταν και κατά την ύστερη μυκηναϊκή περίοδο, οπότε χρονολογούνται οι ταφές που βρέθηκαν στο δάπεδο του τάφου, απλούστερα κτερισμένες συγκριτικά με αυτές της πρώιμης μυκηναϊκής. Η ανασκαφή τεκμηρίωσε ακόμη ότι μετά τη χρήση του τάφου κατά την μυκηναϊκή περίοδο ακολούθησε η κατάρρευση τμήματος της οροφής του θαλαμοειδούς τάφου και ο σχηματισμός σκεπής από βράχια που ήταν ορατή πριν από την έναρξη της έρευνας. Η εντατική χρήση της θέσης αυτής τόσο στην αρχαϊκή - πρώιμη κλασική περίοδο όσο και στους ρωμαϊκούς αυτοκρατορικούς χρόνους καθώς και στη μετάβαση από τη μέση στην ύστερη βυζαντινή περίοδο συντέλεσε στη συγκέντρωση παχύτατων αποθέσεων, οι οποίες και διατήρησαν το μυκηναϊκό μνημείο απαραβίαστο.
Η ανεύρεση του ασύλητου θαλαμοειδούς τάφου στα Αηδόνια και η διεπιστημονική μελέτη των ταφικών συνόλων θα ρίξουν νέο φως στον χαρακτήρα της τοπικής άρχουσας τάξης της πρώιμης μυκηναϊκής περιόδου.
Πρόκειται για την τρίτη ανασκαφική περίοδο της πενταετούς συστηματικής ανασκαφικής έρευνας της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κορινθίας στο μυκηναϊκό νεκροταφείο στα Αηδόνια Νεμέας που εντοπίστηκε πριν από τέσσερις περίπου δεκαετίες, έπειτα από την εκτεταμένη σύλησή του, και έγινε ευρύτερα γνωστό τη δεκαετία του 1990, έπειτα από τον συσχετισμό του με ένα ιδιαίτερο σύνολο μυκηναϊκών κοσμημάτων που ενώ επρόκειτο να πωληθεί στο εξωτερικό επαναπατρίστηκε και εκτίθεται στο Μουσείο Νεμέας.
Η ανασκαφή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας που μεσολάβησε μεταξύ της σύλησης και του επαναπατρισμού έφερε στο φως μία συστάδα από 16 θαλαμοειδείς τάφους, λαξευμένους στον βράχο της περιοχής και αποτελούμενους από τρία τμήματα: τον δρόμο, το στόμιο και τον ταφικό θάλαμο.
Το νεκροταφείο ερευνάται εκ νέου τα τελευταία χρόνια από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κορινθίας, υπό την Διεύθυνση του δρος Κωνσταντίνου Κίσσα, τέως προϊσταμένου της Υπηρεσίας και επίκουρου καθηγητή του Πανεπιστημίου του Graz και με βασική συνεργάτιδα τη δρα Kim Shelton, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στο Berkeley και διευθύντρια του Κέντρου Νεμέας για την Κλασική Αρχαιολογία.
http://www.avgi.gr/article/10966/9222596/semantikos-asyletos-taphos-sto-nekrotapheio-ton-aedonion#

Λουκέτο στη Νεμέα;

Λουκέτο στη Νεμέα;

Απειλείται με περιορισμό λειτουργίας -αν όχι σφράγισμα- ο αρχαιολογικός χώρος της Νεμέας λόγω έλλειψης προσωπικού, όπως καταγγέλλει σε ανοικτή επιστολή του ο ομότ. καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ (ΗΠΑ) Στέφανος Μίλερ, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στα μνημεία της Νεμέας.

Με απόλυση απειλούνται οι έκτακτοι υπάλληλοι και μοιραία θα κλείσει και ο αρχαιολογικός χώρος, γιατί δεν θα επαρκούν οι φύλακες Ο λόγος για τον οποίο κινητοποιήθηκε ο εκλεκτός αυτός αρχαιολόγος είναι ότι την Παρασκευή (27 Σεπτεμβρίου 2013) εκδικάζεται η υπόθεση παραμονής ή όχι στις θέσεις τους επτά εκτάκτων φυλάκων του αρχαιολογικού χώρου και του Αρχαιολογικού Μουσείου Νεμέας που είχαν καταφύγει σε «ασφαλιστικά μέτρα». «Εάν αυτοί απολυθούν, μένουν εν ενεργεία μόνο τρεις ημερήσιοι φύλακες, οι οποίοι δεν επαρκούν για να κρατηθούν ο χώρος και το μουσείο ανοικτά στο κοινό. Αυτό σημαίνει ότι οι επισκέπτες θα τα βρίσκουν, πλέον, όλα κλειστά», σημειώνει.
Ο κ. Μίλερ έχει δώσει την ψυχή του σε αυτό το χώρο και τον πονάει. Γι' αυτό έφθασε στο σημείο να δημοσιοποιήσει το πρόβλημα. Ο ίδιος επισημαίνει: «Αρχισα να παρέχω τις υπηρεσίες μου στη Νεμέα τον Ιούνιο του 1973. Από τότε αγόρασα γη και δημιούργησα ένα αρχαιολογικό πάρκο, κατασκεύασα και εξόπλισα ένα μουσείο, άρχισα την αναστήλωση του ναού του Νεμείου Διός, έφερα στο φως το αρχαίο στάδιο με τη θολωτή του είσοδο, διαμόρφωσα το χώρο και το στάδιο, καθιέρωσα την αναβίωση των αρχαίων Νεμέων Αγώνων (www.ne meangames.org), έκανα πολλές ανασκαφές και δημοσίευσα τα αποτελέσματά τους. Ολα αυτά έγιναν με χορηγίες που εξασφάλισα από Αμερικανούς ιδιώτες, με τελική κατάληξη τη δωρεά όλης της αγορασμένης γης με τα μνημεία στο ελληνικό Δημόσιο.
»Θα επιθυμούσα να ασχοληθώ πλέον μόνο με τα τελευταία δύο αντικείμενα (αποτελέσματα ανασκαφών και δημοσιεύσεις) αλλά πάντα προσέβλεπα στην αξιοποίηση του ερευνητικού μου έργου ως βάσης για μια εκπαιδευτική εμπειρία, που θα έδινε στον κάθε επισκέπτη της Νεμέας την ευκαιρία να μάθει ακόμα περισσότερα για τις αρχαιοελληνικές ρίζες του. Και αυτή η προσπάθεια έχει πετύχει: το καλοκαίρι του 1973, οι επισκέπτες στο ναό του Νεμείου Διός ήταν μόνο ένας. Τον περασμένο χρόνο ξεπέρασαν τους 50.000, από όλο τον κόσμο».
Και καταλήγει πως, εάν τελικά απολυθούν οι έκτακτοι υπάλληλοι, μοιραία το μουσείο και ο αρχαιολογικός χώρος θα κλείσουν γιατί με τρεις ημερήσιους φύλακες δεν μπορεί να γίνουν βάρδιες για να λειτουργήσουν: «Εάν συμβεί κάτι τέτοιο, θα κοιτάζω τον εαυτό μου στον καθρέπτη και θα συνειδητοποιώ πόσο ανόητος και αιθεροβάμων ήμουν. Θα έχω πετάξει στα αζήτητα όλη μου τη ζωή».

Ν. Κ.-Ρ.

Oι... ευλογημένοι αμπελώνες της Νεμέας και τα αριστουργήματα των οινοποιών

Χρήστου Δημήτρης

Την Παρασκευή 6 Σεπτεμβρίου βρέθηκα στη Νεμέα, προσκεκλημένος του δήμου και του Συνδέσμου Οινοποιών της περιοχής για τις τριήμερες εκδηλώσεις, αφιερωμένες στην ανάπτυξη του Οινικού Τουρισμού. Στην εναρκτήρια εκδήλωση που έγινε στο προαύλιο του δημαρχείου οι διοργανωτές είχαν προσκαλέσει ως βασικούς εισηγητές, δύο ειδικούς. Τον δημοσιογράφο Θεόδωρο Λέλεκα από το περιοδικό "Οινοχόος" της "Καθημερινής" και τον Κωνσταντίνο Λαζαράκη, γνωστό master of wine. Και οι δύο ανέδειξαν τις οινικές δυνατότητες αυτού του ευλογημένου τόπου της Νεμέας, με το μοναδικό Αγιωργίτικο, που δίνουν οίνους μοναδικής απολαυστικότητας και έχουν τεράστιες δυνατότητες εξαγωγών, αλλά για μια σοβαρά οργανωμένη και φιλόδοξη χώρα. Είχα την ευκαιρία να μιλήσω με τον υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης Μάξιμο Χαρακόπουλο που κήρυξε την έναρξη των εκδηλώσεων, το βράδυ, στο δείπνο που μας προσέφεραν οι διοργανωτές. "Ήταν πολύ καλή η ομιλία σας, του είπα και πριν προλάβω να συνεχίσω", μου απάντησε "ευχαριστώ πολύ". Συμπλήρωσα αμέσως: "Ήταν πολύ καλή, αν γινόταν το 1990. Σήμερα έχει χαθεί τόσος χρόνος, που για να καλύψουν τη χαμένη απόσταση τα ελληνικά κρασιά, ο αγώνας που απαιτείται είναι τιτάνιος. Φοβάμαι" προσέθεσα, "όσο καλή διάθεση και αν έχετε προσωπικά, το ασφυκτικό οικονομικό περιβάλλον αποανάπτυξης που έχει επιβληθεί στη χώρα ελάχιστα περιθώρια αφήνει". Τα υπόλοιπα που κουβεντιάσαμε ήταν off the record.
40 φιλόδοξοι οινοποιοί, 60.000 στρέμματα αμπελιών, 30 αιώνες παράδοσης, μοναδικά μικροκλίματα έχουν κάνει την περίφημη Νεμεάτικη ποικιλία Αγιωργίτικο ξεχωριστή στον παγκόσμιο οινικό χάρτη.
Οι θλιβερές συγκρίσεις και... ο Τατούλης!
Και ενώ οι συγκεκριμένες μοναδικές ποικιλίες που αναφέραμε έχουν τεράστια συγκριτικά πλεονεκτήματα για να διαπρέψουν στη διεθνή αγορά, από τη μία η ανυπαρξία σοβαρού οργανωμένου και φιλόδοξου κράτους να αναδείξει και να στηρίξει όλα αυτά τα πλεονεκτήματα, σε συνδυασμό με τη διάβρωση της επαγγελματικής συνείδησης, μη εξαιρουμένων των αμπελουργών και των επαγγελματιών των συνδεδεμένων κλάδων, όπως της σίτισης και των ξενοδοχειακών υπηρεσιών, αλλά και την αδυναμία αξιοποίησης των δικτύων διανομής, του μάρκετινγκ, της διαφημιστικής προβολής, έχουν καθηλώσει σε στασιμότητα εδώ και κάμποσα χρόνια τον ελληνικό οίνο. Μιλάμε για μια περιοχή που περιλαμβάνει τους αρχαιολογικούς χώρους της Νεμέας (με 50.000 επισκέπτες τον χρόνο) και λίγο πιο δίπλα τις Μυκήνες, με πολλές δεκάδες χιλιάδες τουρίστες, οι οποίοι δεν βρίσκουν ένα φυλλάδιο για τους δρόμους του κρασιού, σε αυτόν τον ιστορικό τόπο, με αμπελουργία 30 αιώνων, σε 60.000 (σήμερα) στρέμματα αμπελώνων! Οι διαφάνειες που πρόβαλαν κατά την παρουσίαση των εισηγήσεών τους οι δύο ειδικοί, ήταν γροθιές στα στομάχια όλων μας, εκτός ίσως από αυτό του περιφερειάρχη Τατούλη, ο οποίος, με το που σηκώθηκε να μιλήσει, είπε σε όλον αυτόν το κόσμο της παραγωγής και της μεταποίησης ότι πρέπει να απομονώσουμε τα πολιτικά άκρα για να πάμε μπροστά! Από ευγένεια δεν σηκώθηκαν να τον ρωτήσουν: τόσα χρόνια που τα άκρα ήταν απομονωμένα, εσείς που μονοπωλούσατε την εξουσία γιατί καταστρέψατε τον τόπο; Πάλι εσείς θα τον σώσετε; Τέλος πάντων, ας πάμε παρακάτω.
Εμείς και οι άλλοι
Στην περιοχή της Τοσκάνης στην Ιταλία, τα πάντα λειτουργούν συντονισμένα γύρω από την οινική παραγωγή. Όλοι οι κλάδοι συνεργάζονται αρμονικά για την προώθηση των εκλεκτών οίνων της περιοχής τους. Τα οινοποιεία είναι επισκέψιμα, ανά πάσα στιγμή και σου προσφέρουν γεύσεις κρασιών και τα εστιατόρια έχουν όλη την γκάμα οίνων της περιοχής. Οι σερβιτόροι είναι εκπαιδευμένοι, μιλούν ξένες γλώσσες, σε μαθαίνουν πώς να δοκιμάζεις σε σωστά ποτήρια το κρασί και οδηγούν σε αυτό που επιθυμείς. Ο οινικός τουρισμός είναι μεγάλη δύναμη (μαντάμ Όλγα) για όποιον έχει όραμα και διάθεση να αγωνιστεί με μεράκι και φαντασία. Παντού στην περιοχή θα βρεις ξενόγλωσσα φυλλάδια για τους δρόμους του κρασιού και τους ειδικούς χάρτες για να βρεις ό,τι θες, έλεγε ο κ. Λέλεκας. Ο κ. Λαζαράκης απέφυγε να μιλήσει για την Καλιφόρνια, που μέσα στα 30 τελευταία χρόνια έγινε μεγαλοπαραγωγός και διεθνής παίκτης στους οίνους. Μίλησε όμως για τη Βιρτζίνια, γνωστή σε μας για την παραγωγή καπνών. Η πολιτεία λοιπόν έκανε άνοιγμα και στα κρασιά. Από το σύνολο των 37 εκατομμυρίων τουριστών της πολιτείας, που αφήνουν 17 δισεκατομμύρια δολάρια, το 10% έρχεται πλέον από τον οινοτουρισμό! Η Νεμέα χρειάζεται επειγόντως ένα trade mark. Ένα ειδικό λογότυπο, που όλες οι φιάλες των οινοπαραγωγών θα έχουν πάνω τους για να πιστοποιούν την περίφημη ονομασία προέλευσης. Το να βγάζεις καλό κρασί χωρίς να ξέρεις να το πουλάς δεν λέει τίποτα στη σύγχρονη εποχή.
Η Νεμέα σήμερα
Στην περιοχή σήμερα έχουν αναπτυχθεί περισσότερα από 40 σύγχρονα οινοποιεία. Μεγάλα, μεσαία και μικρά, οικογενειακής παράδοσης. Φτιαγμένα με αγάπη, μεράκι και διάθεση διάκρισης. Μας έλεγε το βράδυ της Παρασκευής ο οινοπαραγωγός Γιώργος Παλυβός για το σοκ που έπαθε όταν ως νέος οινοπαραγωγός επισκέφτηκε το Μπορντό, το περίφημο οινοποιείο Σατό Μαργκό που σήμερα διευθύνεται από την κ. Μετζελοπούλου. Το πολιτιστικό σοκ που έπαθε τον οδήγησε έξω, κάτω από ένα δέντρο όπου έβαλε τα κλάματα αναλογιζόμενος τα τσίγκια στα οποία στεγαζόταν το μικρό οινοποιείο του. Σήμερα το οινοποιείο του Γ. Παλυβού, όπως τα περισσότερα, είναι είναι κυριολεκτικά μια κομψότατη σύγχρονη "μπουτίκ" κρασιού.
Μπορούμε ενωμένοι
Ρώτησα τον πρόεδρο του συνδέσμου των οινοποιών Αχιλλέα Λαμψίδη τι χρειάζονται από το κράτος για να πάνε γρήγορα μπροστά. "Τίποτα απολύτως" απάντησε αυτόματα. Και πρόσθεσε: "Για να είμαι ακριβής, το μόνο που ζητάμε είναι να μη μας βάζει συνεχώς τρικλοποδιές. Ξέρεις πως σήμερα, σε εποχή κρίσης, το κράτος οφείλει επιστροφές ΦΠΑ εδώ και πέντε χρόνια; Αγοράζουμε σταφύλια, πληρώνουμε ΦΠΑ για κρασιά που θα βγάλουμε στην αγορά σε τρία, τέσσερα και πέντε χρόνια. Έχουμε καταλάβει πλέον πολύ καλά, ότι εμείς ενωμένοι θα χτίσουμε το μέλλον μας. Τέρμα πια ο καθένας μόνος του". Όλες αυτές οι μοναδικές παραγωγές της περιοχής που δίνουν τα διαφορετικά μικροκλίματα σφραγίζοντας την ταυτότητα των αμπελώνων, μόνο με την ομαδική δουλειά αμπελουργών και οινοποιών θα αναδειχτούν. Πόσο εύκολο είναι να ενώσεις και να δώσεις παραγωγική ορμή με ποιοτικό αποτέλεσμα, όταν η μέση ιδιοκτησία αμπελιών στην Ελλάδα είναι 5 στρέμματα και στη Γαλλία 90; Και για να πάρω μια γεύση των τεχνολογικών διαφορών, ο κ. Αχιλλέας μου είπε: "Στην Καλιφόρνια όλα τα αμπέλια παρακολουθούνται από ειδικούς δορυφόρους που μετράνε έως και τον βαθμό ωρίμανσης των σταφυλιών, ώστε ο αμπελουργός να ξέρει πότε να τρυγίζει το κάθε αμπέλι, ακόμα και μέρος του αμπελιού! Οι ενημερώσεις για τον καιρό είναι εξαιρετικά ακριβείς και δίνουν τον απαραίτητο χρόνο για να λάβουν όλοι τα μέτρα τους για να μην πάθουν ζημιές".
Ο δήμος
Ο δήμαρχος της Νεμέας Βαγγέλης Ανδριανάκος έχει πάρει ζεστά το θέμα. Άλλωστε, το μοναδικό παράθυρο στον έξω κόσμο είναι οι αμπελώνες και τα οινοποιεία. Χρειάζονται ξενώνες, ξενοδοχεία, εκθετήρια οίνων, καλύτερα εστιατόρια και ταβέρνες. Πώς το κάνεις όμως αυτό, όταν όλα αυτά τα χρόνια ακόμα και σήμερα το πελατειακό πολιτικό σύστημα μόλυνε τους πάντες να δρουν ο καθένας μόνος του, με τη βοήθεια βουλευτών και πολιτευτάδων;
Στην... πελατειακή περίοδο
Πριν περίπου 15 χρόνια που είχα επισκεφτεί τη Νεμέα είχα δει μεγάλους ανεμομείκτες σαν μικρές ανεμογεννήτριες για να προστατεύουν τους αμπελώνες από το χιόνι και τους παγετούς. Σήμερα δεν υπάρχει κανείς; Γιατί; Διότι όταν ο ΕΛΓΕΚΑ ζήτησε από τους αμπελουργούς να αναλάβουν το κόστος ρεύματος που δεν ήταν σπουδαίο, αυτοί αρνήθηκαν. Γιατί, ρώτησα. Διότι τους συνέφερε. Έπαιρναν την αποζημίωση από την καταστροφή και καθώς το αμπέλι επανερχόταν, έστω και με μειωμένη απόδοση, έβγαζαν μεγαλύτερο κέρδος.
Η κρίση
Πόσο η σημερινή οικονομική κρίση επηρεάζει τους οινοπαραγωγωγούς, ρώτησα τον Ανδρέα Ζάβο. Αρκετά μου απάντησε, "ειδικά στην εσωτερική αγορά, όπου τόσο η λιανική όσο και ο τομέας της σίτισης στις καλές μέρες, κερδοσκόπισαν από επώνυμα καλά κρασιά, πουλώντας ένα μπουκάλι το οποίο στη χονδρική έκανε 5 ευρώ μέχρι και 25 στο τραπέζι. Από την άλλη, το καλό είναι ότι έχουμε στραφεί στις εξαγωγές και αυτό μας υποχρεώνει να βελτιώσουμε ακόμα περισσότερο την ποιότητά μας". Στο σημείο αυτό, όπως τόνισαν όλοι, καθώς το χύμα κρασί κατακλύζει χωρίς ταυτότητα την αγορά, χρειάζεται σοβαρός έλεγχος για παράνομες εισαγωγές που βαπτίζονται ελληνικές.
Εξαγωγές
Ρώτησα τον Τάσο Ξύδη, που διαθέτει ένα καλλιτεχνικό (με εκθέματα τα δικά του γλυπτά έργα και πίνακες ζωγραφικής) μικρό οινοποιείο, αν έχει βρει ξένες αγορές, τώρα που η κρίση δοκιμάζει το επώνυμο εμφιαλωμένο κρασί. "Τα πηγαίναμε καλά στο Μακάο της Κίνας, έχοντας έναν ικανό Κινέζο συνεργάτη. Όμως τίποτα δεν είναι εύκολο, αφού στην Κίνα μπαίνουν και οι κολοσσοί του είδους, που είναι δυνατοί και φυσικά οργανωμένοι. Οι πιέσεις ήταν μεγάλες να μας βγάλουν από την αγορά του Μακάο. Σήμερα επιχειρούμε να ανοιχτούμε στη μεγάλη αγορά της Σαγκάης". Ρητορική ερώτηση προς τον κ. Σαμαρά: Δίνουμε στην Κίνα ό,τι σχεδόν μας ζητάει. Εμείς γιατί δεν ζητάμε τίποτα; Όπως για παράδειγμα βοήθεια για την είσοδο των κορυφαίων ελληνικών αγαθών, του κρασιού και του ελαιολάδου, σε μια αγορά η οποία είναι ικανή να απορροφήσει όλες τις ελληνικές παραγωγές; Απάντηση: Διότι δεν έχουμε, ούτε είχαμε κυβερνήσεις να στήσουν εξαγωγικά γραφεία στην Κίνα. Τι περιμένουμε; Να μας τα πουλήσουν μόνοι τους οι Κινέζοι;
Δικαίωση του κόπου
Την πρώτη μέρα, που περιλάμβανε την εναρκτήρια εκδήλωση, δεν είδα πολύ κόσμο και ανησύχησα για την επιτυχία των τριήμερων εκδηλώσεων. Έπεσα πολύ έξω. Την επομένη, το Σάββατο, από το πρωί μέχρι τα ξημερώματα της Κυριακής, χιλιάδες άνθρωποι, ίσως και 10.000 κατά τους δικούς μου υπολογισμούς, περιόδευαν στα οινοποιεία, δοκίμαζαν κρασιά, απολάμβαναν τα μεζεδάκια, μάθαιναν τα μυστικά του οίνου. Το βράδυ στα περισσότερα οινοποιεία πλούσιοι μπουφέδες με άφθονο κρασί, ορχήστρες, από τζαζ (αυτό στο οινοποιείο Λαυκιώτη με την καταπληκτική θέα, επέλεξα βλέποντας τον αεικίνητο Άκη Βλάχο να τρέχει σαν τρελός να ικανοποιήσει το αναπάντεχα μεγάλο πλήθος που συνέρρευσε), σουίνγκ, έντεχνα λαϊκά και παραδοσιακά δημοτικά, έκαναν ευτυχισμένους (με τη βοήθεια του οίνου) επισκέπτες και οινοποιούς. Αν οργανωθεί καλά αυτό το σχέδιο για τους δρόμους του κρασιού της Νεμέας, μπορεί οι απευθείας πωλήσεις των οινοποιείων να καλύψουν σημαντικό ποσοστό των πωλήσεων που έχουν σήμερα στην εσωτερική αγορά. Μιλώντας μαζί τους την Κυριακή το βράδυ, είδα πως έλαβαν το μήνυμα και σχεδιάζουν, όπως έλεγε ενθουσιασμένος ο Γιώργος Παλυβός, περισσότερες εκδηλώσεις. Τους αξίζει διότι δουλεύουν με μεράκι και πάθος. Αγαπούν όλοι αυτό που κάνουν και αυτό είναι το μεγαλύτερο θεμέλιο για την επιτυχία.
dchristou52@gmail.com

Νεμέα

Η Νεμέα του Ιντιάνα Μίλερ

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Ο «Ιντιάνα Μίλερ» δεν έχει σχέση με τον Σπίλμπεργκ ούτε με τον Χάρισον Φορντ, που ερμήνευσε εκείνο τον γοητευτικό καθηγητή Αρχαιολογίας, τον Ιντιάνα Τζόουνς, στην ομώνυμη κινηματογραφική ταινία.

Ο Στέφανος Μίλερ είναι ένας φιλήσυχος και καλοσυνάτος καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ, γέννημα-θρέμμα του Goshen της Ιντιάνα των ΗΠΑ, που έζησε 38 ολόκληρα χρόνια τη δική του περιπέτεια στη χώρα μας για την αποκάλυψη των μνημείων ενός πανελλήνιου αρχαίου ιερού και την αναστήλωση ενός μεγάλου ναού. Του Νεμείου Διός που δεν ήταν κεραυνοβόλος και ερωτύλος, αλλά ευγενικός και πράος, προστάτης των ποιμένων και των ποιμνίων τους. Χάρη στους αγώνες του πράου και ευγενικού αυτού αρχαιολόγου βλέπουμε τα τελευταία χρόνια τον μεγαλοπρεπή αυτό ναό αναστηλωμένο στη Νεμέα.
Αντιμέτωπος με «δαίμονες»
Η ζωή του εδώ δεν ήταν στρωμένη με ρόδα. Για να προσφέρει στον τόπο μας ένα υποδειγματικό πάρκο φυτεμένο με λουλούδια στον δρόμο για τις αρχαιότητες που ο ίδιος αποκάλυψε, όπως και ένα μουσείο χτισμένο με τα ίδια του τα χέρια, έπρεπε να μπει σε πολλούς λάκκους με φίδια και ν' αντιμετωπίσει τέρατα με «δύο πόδια που μερικές φορές νόμιζα πως είχαν κέρατα με ουρά», όπως σημειώνει ο ίδιος στο βιβλίο του με τίτλο «Ο Ιντιάνα Μίλερ και ο ναός του Νεμείου Διός».
Οι αναμνήσεις του από την πρώτη μέρα που ήρθε στην Ελλάδα μέχρι τη συνταξιοδότησή του και την παράδοση της Νεμέας στη διάδοχό του είναι πραγματικά αποκαλυπτικές. Αναφέρει επωνύμως όλους όσοι τον βοήθησαν, από τον πρύτανη του Μπέρκλεϊ, Albert Η. Bowker, που το 1971 ενέκρινε την έναρξη των εργασιών στη Νεμέα προσφέροντας 60.000 δολ. για την αγορά των χωραφιών που σήμερα αποτελούν τον περιφραγμένο αρχαιολογικό χώρο, ιδιοκτησίας του ελληνικού κράτους, ώς τον τελευταίο αρχαιοφύλακα του χώρου, τους εργάτες των ανασκαφών που είναι σήμερα οι καλύτεροι φίλοι του. Οι άνθρωποι αυτοί μοιράστηκαν μαζί του πολύτιμες αναμνήσεις μετέχοντας στα έργα χωρίς καν να ρωτήσουν ποια θα είναι η αμοιβή τους.
Στο βιβλίο του δεν παραλείπει να αναφερθεί και σε εκείνους που τον πλήγωσαν, επιλέγοντας όμως να αφήσει στη λήθη τα ονόματά τους. Σημειώνει μόνο την ιδιότητά τους, όπως ενός γεν. γραμματέα του υπουργείου Πολιτισμού στην πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ το 1982 που του είπε: «Κύριε Μίλερ, δεν θα σας κρύψω ότι ο πρώτος σκοπός μας όταν ήρθαμε στην εξουσία ήταν να σας διώξουμε από την Ελλάδα (σ.σ. εννοούσε όλες τις ξένες αρχαιολογικές σχολές και την αμερικανική που εκπροσωπούσε τότε ο Μίλερ ως διευθυντής της). Τώρα, έχουμε μάθει, δυστυχώς, ότι σας έχουμε ανάγκη. Αλλά μόνο προς το παρόν. Μπορεί να είστε εδώ για άλλα πέντε χρόνια, αλλά δεν θα είστε σε δέκα χρόνια από τώρα».
Θυμάται και τη Μελίνα Μερκούρη που ως υπουργός Πολιτισμού κάλεσε μια βραδιά όλους τους διευθυντές των ξένων αρχαιολογικών σχολών στο σπίτι της. Τότε ο κ. Μίλερ ζητούσε μία ακόμη άδεια ανασκαφής -πέρα από τις νομοθετικά κατοχυρωμένες ήδη από το 1932: της Αθηναϊκής Αγοράς και της αρχαίας Κορίνθου - για τη Νεμέα που είχε ξεκινήσει να ερευνά από το 1974 και είχε ανακαλύψει (1978) τη θολωτή είσοδο του σταδίου, βάζοντας και τη Νεμέα στον χάρτη των δημοφιλών τουριστικών προορισμών.
Εκείνη τη βραδιά η Μελίνα, «γερμένη στον καναπέ και παίζοντας με τις χάντρες του κολιέ της», του είπε: «Λοιπόν, κύριε Μίλερ, αν σας δώσω την άδεια, τι θα μου δώσετε; Τον Κούρο της Νέας Υόρκης;». Δύο χρόνια αργότερα, η ίδια θα τον στήριζε ανεπιφύλακτα εγκαινιάζοντας μαζί με τον Ανδρέα Παπανδρέου το Μουσείο της Νεμέας (1984).
Ξένος στην πατρίδα
Σήμερα δεν θέλει να θυμάται τις πικρές μέρες, όπως μας είπε ο ίδιος λίγο πριν «πετάξει» για την Καλιφόρνια όπου μεταβαίνει κάθε χρόνο τέτοιο καιρό για να συναντήσει συγγενείς και φίλους και να κάνει ένα πέρασμα από το πανεπιστήμιο. Το πρόβλημά του τώρα είναι ότι δεν έχει άμεση πρόσβαση στο αρχείο που ο ίδιος δημιούργησε για τη Νεμέα στο Μπέρκλεϊ. Δεν έχει όπως παλιά «κλειδί» και χρειάζεται άδεια για να μελετήσει το υλικό, όπως λέει με παράπονο. Αισθάνεται βαθύτατα ξένος στην ίδια του την πατρίδα. Αλλά και εδώ η διάδοχός του, μετά τη συνταξιοδότησή του από το πανεπιστήμιο, δεν του προσφέρει ούτε τη θέση του επιστάτη. Δεν του επιτρέπει ούτε μία ξενάγηση των Αμερικανών φοιτητών στον ανασκαμμένο από τον ίδιο αρχαιολογικό χώρο.
Ετσι, δεν του μένει παρά να βλέπει από το παράθυρό του την κοιλάδα της Νεμέας και να σκαλίζει τον κήπο του. Επιστημονικά ασχολείται με τη δημοσίευση των ανασκαφών του στη Νεμέα. Αυτόν τον καιρό γράφει τον τέταρτο τόμο που αφορά το ιερό του Οφέλτη (6ος-3ος αι. π.Χ.), του μικρού γιου του βασιλιά Λυκούργου, που πέθανε από δάγκωμα φιδιού και προς τιμήν του διοργανώνονταν οι γυμνικοί και ιππικοί αγώνες, τα Νέμεα (που αναβιώνουν με πρωτοβουλία του Μίλερ τα τελευταία χρόνια).*
Αγώνας για την αναστήλωση
Μετά την ανέγερση του Μουσείου της Νεμέας, άνοιξε ένα άλλο μέτωπο για τον Ιντιάνα Μίλερ. Κι αυτό ήταν η αναστήλωση του ναού, που κείτονταν στο έδαφος με εξαίρεση τρεις κίονες που είχαν αναστηλωθεί (1924-1926) από τον Αναστάσιο Ορλάνδο.
Πρώτος που του μίλησε για την ανάγκη αναστήλωσης του ναού ήταν ο γενικός επιθεωρητής αρχαιοτήτων, καθηγητής Νικόλαος Γιαλούρης. Είχε πάει μια μέρα να δει το φρεσκοανασκαμμένο στάδιο με τον Ιωάννη Τραυλό. Φεύγοντας του είπε: «Ο Γιάννης κι εγώ θέλαμε να σε ρωτήσουμε -γιατί δεν αναστηλώνεις το ναό του Νεμείου Διός;». «Μόνο αυτό μού έλειπε, σκέφτηκα. Πού θα βρω το τεράστιο ποσό που χρειάζεται για να αναστηλώσω ένα ναό;».
Η εξεύρεση των χρημάτων ήταν πάντα ένας παράλληλος αγώνας που στήριζαν πολλοί Αμερικανοί και λίγοι Ελληνοαμερικανοί. Ανάμεσά τους ο Νίκος Πετρής, γερουσιαστής από το Οκλαν, ο οποίος τον παρότρυνε να πάει στην ελληνοαμερικανική κοινότητα και να τους πει ότι χρειάζεται λεφτά να αναστηλώσει ένα ναό, όχι του Νεμείου Διός.
«Δεν ήμουν σίγουρος ότι μια τέτοια απατηλή παράλειψη θα έπειθε πως αναστηλώναμε μια χριστιανική εκκλησία και όχι έναν ειδωλολατρικό ναό». Ο Πετρής όμως ήταν αποφασισμένος. Ετσι, ο κ. Μίλερ πέρασε ατέλειωτα βράδια σε υπόγεια εκκλησιών, αίθουσες ομιλιών και φιλανθρωπικά δείπνα για να συγκεντρώσει χρήματα. Η δυσκολία για την αναστήλωση τελικά δεν ήταν αυτή, αλλά ο αγώνας του για την άδεια από την αρχαιολογική υπηρεσία. Τρία χρόνια πάλευε «και ήμουν κακομαθημένος, από τη Σπαθάρη (έφορος αρχαιοτήτων της περιοχής) που με παρακινούσε να προχωρήσω καλύπτοντας τις γραφειοκρατικές μου αδυναμίες. Οι εποχές είχαν αλλάξει. Είχε έρθει μια νέα γενιά. Ενας καφές με τον Τζεδάκη δεν αρκούσε πια για να ξεπεράσει τα ζητήματα. Ισως ήταν καιρός να αποσυρθώ», σκέφθηκε. Η αναστήλωση έξι επιπλέον κιόνων ολοκληρώθηκε ύστερα από πολλές περιπέτειες που δεν θέλει πια να θυμάται.
Τον Αύγουστο του 2005, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολος Παπούλιας, σε αναγνώριση της προσφοράς του, του πρόσφερε την ελληνική υπηκοότητα. Ο ίδιος τώρα αναρωτιέται πόσο διαφορετικά θα ήταν όλα αν είχε γίνει Ελληνας 30 χρόνια νωρίτερα.

Νεμέα

Ο σύγχρονος «Λέων της Νεμέας»

ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Μ. ΠΕΤΡΟΥΤΣΟΥ/ Σ. ΜΑΝΙΑΤΗΣ / Δ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Είναι ο αρχαιολόγος που όταν έφτασε, πριν από 35 χρόνια, στην Ελλάδα, είπε ότι έφτασε στο σπίτι του.

Στέφαν Μίλερ, 35 χρόνια στην Ελλάδα, νιώθει στη χώρα μας από την πρώτη μέρα σαν στο σπίτι του Εκανε ανασκαφές στην Αρχαία Νεμέα και έφερε στο φως σημαντικά ευρήματα, όπως το στάδιο που διεξάγονταν τα Νέμεα. Είναι ουσιαστικά ο... σύγχρονος «λέων» της Νεμέας.
Ο λόγος για τον αρχαιολόγο Στέφαν Μίλερ, με του οποίου το «Παρασκήνιο» ανοίγει απόψε «αυλαία» για φέτος η μακροβιότερη ντοκιμαντερίστικη σειρά της ελληνικής τηλεόρασης στις 21.00 στην ΕΤ-1. Ο Στέφαν Μίλερ δημιούργησε ένα αρχαιολογικό πάρκο, κατασκεύασε ένα σύγχρονο αρχαιολογικό μουσείο και ξεκίνησε την αναστήλωση του ναού του Δία. Ηδη οι τρεις όρθιες κολώνες του ναού, από την αρχαιότητα, έχουν γίνει εννιά και το έργο της αναστήλωσης συνεχίζεται. Και όλα αυτά χωρίς κρατική βοήθεια. Μόνο με χορηγίες και δωρεές από την Ελλάδα και την Αμερική.
Ο ίδιος είναι ο εμψυχωτής της αναβίωσης των Νέμεων Αγώνων, που γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια στο αρχαίο στάδιο με μεγάλη συμμετοχή τόσο από την τοπική κοινωνία όσο και απ' όλη την Ελλάδα αλλά και το εξωτερικό. Ταυτόχρονα υπηρέτησε ως καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Μπέρκλεϊ και διετέλεσε διευθυντής της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα (1982-87). Εχει δημοσιεύσει πολλά βιβλία και άρθρα σχετικά με τη Νεμέα, έχει ανακηρυχτεί επίτιμος διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και τιμήθηκε με το παράσημο του Ταξιάρχη της Τιμής από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Ισως όμως το πιο σημαντικό έργο του Στέφαν Μίλερ να είναι η ενεργοποίηση των κατοίκων της περιοχής για την αρχαία κληρονομιά και η ζεστή ανθρώπινη σχέση που διατηρεί με την τοπική κοινωνία. Ο ίδιος δηλώνει σεμνά ότι το έργο του οφείλεται στους ανθρώπους που γνώρισε και δούλεψε μαζί τους. Το «Παρασκήνιο» συναντά τον καθηγητή Μίλερ στο σπίτι του στην Αρχαία Νεμέα. Μετά τη συνταξιοδότησή του αποφάσισε να ζήσει με τη γυναίκα του στην Αρχαία Νεμέα και να γίνει Ελληνας πολίτης (και πολύ δραστήριος μάλιστα!) Μιλώντας στην εκπομπή αποδεικνύει δύο πράγματα που πιστεύει: ότι ένα κινηματογραφικό πορτρέτο του δεν μπορούσε παρά να είναι ένα ομαδικό πορτρέτο με όλους τους ανθρώπους της Αρχαίας Νεμέας που τον βοήθησαν στο έργο του. Και ότι οι μύθοι ζουν στη Νεμέα. Οχι μόνον οι αρχαίοι μύθοι, αλλά γεννιούνται συνέχεια καινούργιοι μύθοι σημερινοί, από καθημερινούς ανθρώπους, αρκεί να είναι κοντά ένας άνθρωπος σαν τον Μίλερ να τους ανασκάψει.
Τη σκηνοθεσία και το σενάριο αυτού του «Παρασκηνίου», το οποίο βέβαια είναι παραγωγή της Cinetic, υπογράφει η Λένα Βουδούρη, το μοντάζ είναι του Τάκη Γοργορίνη, η διεύθυνση φωτογραφίας του Χριστόφορου Γεωργούτσου και η ηχοληψία του Δημήτρη Βασιλειάδη.

ΣΩ.ΜΑ