Κεραμεικός, Κόρινθος, Ελευσίνα: ανακαίνιση!

Στον εξωραϊσμό και στην προστασία του αρχαιολογικού χώρου του Κεραμεικού, αλλά και στην ανάδειξη των μνημείων του, προχωρούν οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού σε συνεργασία με το Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών που ανασκάπτει την περιοχή. Υπέρ των προτάσεων που εκπονήθηκαν από την ομάδα εργασίας που δημιουργήθηκε, τάχθηκαν ομόφωνα τα μέλη του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου.

Τον δρόμο της επίλυσης παίρνουν ζητήματα που αφορούν την προστασία, αποκατάσταση και συντήρηση των αρχαιοτήτων, την ανάδειξη του χαρακτήρα του χώρου και των μνημείων του, την αισθητική αναβάθμιση και βελτίωση της λειτουργικότητάς του.

Σύμφωνα με το ΚΑΣ, θα πρέπει συγκεκριμένα να ληφθούν άμεσα μέτρα προστασίας σε μνημεία, να εκπονηθούν μελέτες συντήρησης, αναστήλωσης και αποκατάστασης, να γίνουν επεμβάσεις που θα προβλεφθούν από τις παραπάνω μελέτες (ή άλλες που έγιναν στο παρελθόν, αλλά δεν υλοποιήθηκαν), να αντιμετωπιστούν ελλείψεις στις υποδομές εξυπηρέτησης κοινού και σε δίκτυα που σχετίζονται με την ασφάλεια του χώρου, καθώς και στην ανεπάρκεια των κτηριακών εγκαταστάσεων.

Σημαντικός παράγοντας που χρήζει επίσης προστασίας (όπως ειπώθηκε και στο Συμβούλιο) είναι το οικοσύστημα του Ηριδανού που διασχίζει τον Κεραμεικό, το μόνο σημείο που μπορεί κανείς να αντιληφθεί τον ποταμό σαν φυσικό στοιχείο της πόλης.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι ανάλογα σχέδια θα εκπονηθούν και για άλλους αρχαιολογικούς χώρους, όπως της Κορίνθου και της Ελευσίνας.

Ελευσίνια μυστήρια

ΤΑ ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ
Tα Ελευσίνια Μυστήρια αποτελούσαν μία λατρεία που σχετιζόταν με τη θεά Δήμητρα και την κόρη της Περσεφόνη. Επειδή, σύμφωνα με το μύθο, η θεά ξαναβρήκε στην Ελευσίνα την κόρη της ύστερα από την αρπαγή της από τον Πλούτωνα, οι λατρευτικές τελετές διαδραματίζονταν εκεί. Παρόλο που τελούνταν και παλαιότερα, απέκτησαν ξεχωριστή θέση στη θρησκευτική ζωή της Aθήνας κατά την Κλασική περίοδο.

Mολονότι για τα Mυστήρια υπάρχουν πολλές αναφορές στους αρχαίους συγγραφείς, στις επιγραφές, στις προσωπογραφίες των ιερέων αλλά και στις αναπαραστάσεις της τέχνης, η ακριβής ανασύσταση της τελετής και του φιλοσοφικού της υπόβαθρου είναι πολύ δύσκολη. Η βασική αιτία γι’ αυτό είναι η τήρηση μυστικότητας γύρω από τα όσα διαδραματίζονταν, αφού οι μυημένοι δεσμεύονταν να μην τα κοινολογήσουν.

Βουτιές στα σκοτεινά νερά της Ελευσίνας

Βουτιές στα σκοτεινά νερά της Ελευσίνας

Η εικαστικός Λίζη Καλλιγά επιστρέφει

Του ΓΙΑΝΝΗ Ε. ΣΤΑΜΟΥ

Για τους περισσότερους η Ελευσίνα έχει σχεδόν ταυτιστεί με τη βιομηχανική της ζώνη. Ενα σύντομο πέρασμα από τον αυτοκινητόδρομο που συνοδεύεται από μια δυσάρεστη μυρωδιά, από την οποία συνήθως σπεύδουμε να «γλιτώσουμε» επιταχύνοντας ή κλείνοντας τα παράθυρα. Παρ' όλο που η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική, η Ελευσίνα έχει περάσει στο συλλογικό ασυνείδητο σαν ένας τόπος άτοπος, στον οποίο το ανθρώπινο στοιχείο και οι καθημερινές εκδηλώσεις φαντάζουν παράταιρες.

Για τη Λίζη Καλλιγά η ιστορική πόλη συνιστά έναν τόπο έμπνευσης και δημιουργίας. Μια σχέση σχεδόν ερωτική, που κρατά περισσότερα από 20 χρόνια, τους καρπούς της οποίας παρουσιάζει στα φετινά 38α Αισχύλεια υπό τον τίτλο «Σκοτεινά Νερά».
Το υλικό αυτής της έκθεσης, που περιλαμβάνει φωτογραφίες, σχέδια και χαρακτικά, ξεπήδησε από την πρώτη επαφή της Λίζης Καλλιγά με τον ελευσίνιο χώρο και κατά τη διάρκεια της δημιουργίας του έργου «Ιερά Οδός» (1994). Τότε που αποφάσισε να ακολουθήσει τα βήματα των αρχαίων πεζοπόρων προσκυνητών και να διανύσει τα 22 χιλιόμετρα της αρχαίας Ιεράς Οδού, το δρόμο δηλαδή που συνέδεε την πόλη των Αθηνών με το Θριάσιο Πεδίο, στο οποίο μία φορά το χρόνο τελούνταν τα περίφημα Ελευσίνια Μυστήρια. Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδρομής φωτογράφιζε και βιντεοσκοπούσε, δημιουργώντας στη συνέχεια μια εγκατάσταση που παρουσιάστηκε στην Ελλάδα και το εξωτερικό και έλαβε διεθνή αναγνώριση.
Οι φωτογραφίες, τα σχέδια και τα χαρακτικά, που παρουσιάζονται για πρώτη φορά στα φετινά Ασχύλεια (21 Αυγούστου-13 Οκτωβρίου), αναφέρονται αποκλειστικά στο χώρο της Ελευσίνας και αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης θεματικής ενότητας με τον τίτλο «Κολυμβητές». Ενα έργο που χαρακτηρίζει τη Λίζη Καλλιγά στην καλλιτεχνική της πορεία μέχρι σήμερα και ξεκίνησε από το μικρό λιμανάκι της Ελευσίνας εκείνη την περίοδο.
Ανθρώπινες φιγούρες στα σκοτεινά νερά της Ελευσίνας. Εικόνες που αποπνέουν μια αίσθηση συμπαντική. Σώματα όλων των ηλικιών που «καταδύονται» σε έναν τόπο ενεργειακό και με ιστορία που τραβά σε μάκρος χιλιετιών. Το μακρύ παρελθόν και η έντονη ενεργειακή αύρα της Ελευσίνας αποδίδονται στα έργα και τις φωτογραφίες της Καλλιγά υπαινικτικά. Από το σκότος και την εξίσου αξεδιάλυτη επιφάνεια του υδάτινου στοιχείου, με το παρόν να συνδηλώνεται ενίοτε από τα αντικείμενα της βιομηχανικής ζώνης (πλοία και εγκαταστάσεις).
«Δεν με έχει απασχολήσει το γεγονός ότι η Ελευσίνα αποτελεί μια βιομηχανική ζώνη», μας ανέφερε η Λίζη Καλλιγά. «Με τράβηξε το υδάτινο στοιχείο της, τα σκοτεινά νερά της, όπως ακριβώς και στις φωτογραφίες μου με ίδια θεματική ενότητα από την Ανδρο και τις Σπέτσες. Αυτή η φυσικότητα του τοπίου δεν έχει να κάνει με ενδεχόμενη μόλυνση. Οι φωτογραφίες μου δεν είναι περιγραφικές, αλλά αποπνέουν μια αίσθηση σύμπαντος. Ανθρώπινα κεφάλια που σαν μικροί πλανήτες περιβάλλονται από το αξεδιάλυτο υδάτινο στοιχείο».
Για το πρώτο ερέθισμα που της προσέφερε η Ελευσίνα:
«Πρόκειται για μία από τις λίγες πόλεις που έχουν να επιδείξουν αδιάλειπτη πορεία 25.000 ετών. Ενα ιστορικό νήμα που δεν κόπηκε ποτέ. Η Ελευσίνα κατοικούνταν από τότε μέχρι σήμερα συνεχώς, και αυτό μου ασκούσε ανέκαθεν έντονη έλξη».
Για το παρόν και το μέλλον της Ελευσίνας:
«Η Ελευσίνα έχει γίνει μία από τις σημαντικότερες κοιτίδες πολιτισμού στην Ελλάδα. Απόρροια της ίδιας της ιστορίας της, των αρχαιολογικών χώρων που διαθέτει, του μουσείου, καθώς και των σύγχρονων πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται από το δήμο. Δεν γνωρίζω άλλο δήμο που να κάνει τόσα πολλά σε πολιτιστικό επίπεδο. Είμαι πολύ αισιόδοξη για το μέλλον της Ελευσίνας. Με αρωγούς τη γνώση και τον ενθουσιασμό, που ήδη υπάρχουν, η Ελευσίνα θα βελτιώνεται συνεχώς».
i info
Η έκθεση της Λίζης Καλλιγά «1994-2013 Σκοτεινά Νερά» εγκαινιάζεται τη Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου στις 8.30 μ.μ. στο Πολιτιστικό Κέντρο «Λ. Κανελλόπουλος» (Δραγούμη 37, παραλία Ελευσίνας, τηλ.: 210-5544325) και θα διαρκέσει μέχρι τις 13 Οκτωβρίου. Η έκθεση θα λειτουργεί καθημερινά 10.00-14.00 και 17.00-21.00, εκτός Δευτέρας, με ελεύθερη είσοδο.

Ελευσίνα

Το κοκτέιλ του κυκεώνα

Της ΕΦΗΣ ΜΑΡΙΝΟΥ

Τι έπιναν και... δεν έδιναν οι μύστες στα Ελευσίνια Μυστήρια; Τι περιείχε ο κυκεώνας, το κοκτέιλ που έπιναν οι προχωρημένοι πρόγονοί μας; Είναι τα ερωτήματα με τα οποία ασχολούνται τρεις επιστήμονες στα βιβλία τους που μόλις κυκλοφόρησαν από τις εκδόσεις «Κυκεών tales». Πρόκειται για τα «Ο δρόμος για την Ελευσίνα: Αποκαλύπτοντας το μυστικό των Μυστηρίων» των Γκόρντον Γουόσον, Αλμπερτ Χόφμαν, Καρλ Ρακ και «Τα μυστικά της Αρχαίας Ελευσίνας: Τα ιερά μανιτάρια της θεάς» του Κ. Ρακ.

Σύμφωνα με το μύθο, η ομορφιά της Περσεφόνης θάμπωσε τον πανίσχυρο θεό του σκότους Πλούτωνα. Η γη άνοιξε και την κατάπιε. Αναζητώντας την, η Δήμητρα κατέφυγε στην Ελευσίνα.
Ο μύθος της Περσεφόνης
Οι Ελευσίνιοι της έδωσαν να πιει κυκεώνα, ένα ποτό φτιαγμένο από κριθάρι, νερό και δυόσμο. Η θεά όμως απαρηγόρητη έστρεψε το θυμό της στη γη εμποδίζοντας να βλαστήσει οποιοσδήποτε καρπός. Η πόλη απειλήθηκε με λιμό και τότε ο Δίας διέταξε τον Ερμή να φέρει πίσω την Περσεφόνη. Εντέλει αποφασίστηκε η κόρη να ζει έξι μήνες με τη μητέρα της και τους υπόλοιπους στον Αδη. Η Δήμητρα επέτρεψε στη γη της Ελευσίνας να ξανακαρπίσει κι έτσι θεσμοθετήθηκαν τα Ελευσίνια Μυστήρια.
Οι τρεις συγγραφείς Γουόσον, Χόφμαν και Ρακ καταγράφουν την εμπειρία τους ψάχνοντας να βρουν τις ουσίες που βοηθούσαν τους μύστες να φθάσουν στο σημείο βίωσης των Μυστηρίων. Ολα άρχισαν την... καρπερή δεκαετία του '70. Ο Γκ. Γουόσον (οικονομολόγος αλλά και φανατικός μυκητολόγος) είχε την τρελή ιδέα να ψάξει τι τάιζαν ή και πότιζαν τους μύστες στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Γι' αυτό κατέφυγε στον φίλο του χημικό Αλμπερτ Χόφμαν. Στόχος ήταν να καταλάβει αν μπορούσαν οι αρχαίοι Ελληνες ν' απομονώσουν μια ουσία από φυτά που υπήρχαν τότε στο Θριάσιο Πεδίο. Η προσοχή είχε στραφεί σ' ένα παράσιτο της σίκαλης και πιο συγκεκριμένα στην «ερυσιβώδη όλυρα» ή «εργότιο της σίκαλης».
Χημικές ενώσεις που περιέχονταν σ' αυτό το παράσιτο είχε χρησιμοποιήσει ο Χόφμαν πριν από χρόνια για να παρασκευάσει το LSD για θεραπευτικούς λόγους.
Επειδή, όμως, δεν είχαν στοιχεία για το αν η σίκαλη ήταν γνωστή στην αρχαία Ελλάδα, αναζητούσαν το παράσιτο ως συστατικό στο σιτάρι ή στο κριθάρι. Η έρευνα απέδειξε ότι το παράσιτο υπήρχε και σε άλλα δημητριακά. Με δεδομένο ότι ο κυκεώνας περιείχε κριθάρι, ξεκίνησαν τα πειράματα.
Τότε εμφανίζεται στο προσκήνιο ο Καρλ Ρακ, καθηγητής κλασικών σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Ειδικευμένος στις εκστατικές τελετές των αρχαίων Ελλήνων, εθεωρείτο θιασώτης της χρήσης ουσιών -που βάφτισε ο ίδιος «ενθεογενείς»- οι οποίες οδηγούσαν σε κατάσταση έμπνευσης και καταληψίας.
Η συνεργασία των τριών επιστημόνων οδήγησε στο βιβλίο «Ο δρόμος για την Ελευσίνα: Αποκαλύπτοντας το μυστικό των Μυστηρίων» που εκδόθηκε το 1978 στις ΗΠΑ. Αρχικά κυνηγήθηκε στην Αμερική και χρειάστηκε να περάσουν χρόνια για να επανεκδοθεί, με τελευταία την τρίτη έκδοση του 2008. Παρά τις αμφιβολίες που μπορεί να εγείρει η θεωρία των επιστημόνων σχετικά με τις ουσίες που έπαιρναν οι μύστες στα Ελευσίνια Μυστήρια, τα ερωτήματα παραμένουν: Ποια ήταν τελικά τα συστατικά του κυκεώνα; Ο Ομηρικός Υμνος στη Δήμητρα δίνει τη «σωστή» συνταγή;
Η θέση του χριστιανισμού
«Τα βιβλία, πέρα από την εμπειρία του Χόφμαν να παρασκευάσει και να πιει κυκεώνα, αγγίζουν κι άλλα θέματα», επισημαίνει ο υπεύθυνος του μικρού εκδοτικού οίκου «Κυκεών tales» Ηλίας Μοναχολιάς.
Και συνεχίζει: «Γιατί τέτοιες ουσίες χρησιμοποιούνταν στα Ελευσίνια Μυστήρια και γιατί εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και σήμερα από ινδιάνικες φυλές κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών; Και γιατί μια τέτοια χρήση απορρίπτεται στη χριστιανική λειτουργία; Η απάντηση είναι ότι ο χριστιανισμός λατρεύει μια θεϊκή δύναμη ενθρονισμένη στον Παράδεισο, δηλαδή μια δύναμη που υπάρχει έξω από το άτομο. Αντίθετα, στην Ελευσίνα, το ζητούμενο ήταν μια σπάνια οραματική εμπειρία που μετέτρεπε τα άτομα σε μύστες».
Ο Καρλ Ρακ, ο μόνος επιζών σήμερα, συνέχισε τις έρευνες μόνος του, στον ίδιο δρόμο. Το 2006 εκδόθηκε στις ΗΠΑ το βιβλίο του «Τα μυστικά της Αρχαίας Ελευσίνας: Τα ιερά μανιτάρια της θεάς».
Πρόσφατα επισκέφθηκε τα απομεινάρια του Τελεστηρίου στην Ελευσίνα και παραδέχτηκε ότι δεν χρειάζεται να «πίνει» κάτι για να νιώθει καλά εκεί... *